2. OY VE ÖTESİ VERİLERİYLE SEÇİM GÜNÜ ÖNCESİ VE SEÇİM GÜNÜ
A- Seçim Günü Öncesi
- Seçim gününe katkıda bulunmak için gözlemcilere ve seçmenlere yönelik hazırladığımız online eğitim materyalleri yaklaşık 350.000 kez izlendi.
- Kayıtları açtığımız tarihten itibaren internet sitemiz 1.700.000 kez ziyaret edildi.
- 4 haftada, tüm bölgelerde toplam 200’ün üzerinde yüz yüze eğitimgerçekleştirdik.
- Kayıtları açtığımız tarihten itibaren 24 gün içerisinde 50.000’in üzerinde gönüllü başvurusu aldık.
- 2017 yılında tutanak verilerinin toplanmasını kolaylaştırmak amacıyla geliştirdiğimiz “T3 Tutanak Gönder” mobil uygulamamız; “OySay”, “Süreç Kontrolü”, “Seçim Bilgi Bankası” gibi yeni özellikleriyle, seçmenlerin ve gözlemcilerin gün boyu ihtiyaç duyabilecekleri tüm araçlara ve bilgilere ulaşmasını sağladı.
B- Seçim Günü
(i) Seçim Sürecine Dâhil Olan Gönüllerimize İlişkin Veriler
- 24 Haziran günü 40.000’e yakın gönüllümüz, 1.000’e yakın avukat ile birlikte, tercih ettikleri bir siyasi partinin gözlemcisi olarak 81 ilde sandık başındaydı.
- “T3 Tutanak Gönder” mobil uygulamamız, 7 günde 138.000 kişi tarafından indirildi ve seçim günü 122.000 kişi tarafından kullanıldı.
(ii) Türkiye Barolar Birliği İş Birliği ile Yürütülen Çağrı Merkezimize İlişkin Bulgular
Şimdiye kadar dâhil olduğumuz tüm seçimlerde olduğu gibi, 24 Haziran’da da saat 06.30’dan itibaren Türkiye Barolar Birliği ile Oy ve Ötesi gönüllü avukatlarının çalışmaya başladığı çağrı merkezimize gün içinde yaklaşık 2.000 çağrı geldi. Söz konusu çağrılara hukuki destek verildi ve çağrılarda aktarılan vakalara ilişkin bilgilerin büyük bir bölümü kayda geçirildi.
Çağrı merkezimize Türkiye’nin dört bir yanından ulaşan çağrılarda öne çıkan başlıklar aşağıdaki gibidir:
- Siyasi parti gözlemcilerinin, binaya ve/veya sandık çevresine (sınıfa) alınmaması,
- Kolluk kuvvetinin; cebir, şiddet veya tehdit kullanımı olmamasına rağmen ve sandık kurulu, sandık kurulu başkanı ya da seçmen tarafından çağrılmaksızın sandık çevresinde bulunması / kolluk kuvvetinin sayım-döküm işlemlerine bizzat katılımı (çetele tutması vb),
- Özellikle sayım aşamasında, siyasi parti gözlemcileri ile seçmenlerin, sayım ve döküm işlemlerini izlemeye alınmaması ve/veya binalardan çıkarılması,
- Seçmenlere kimlik tespiti yapılmaksızın oy kullandırılması nedeniyle mükerrer oy kullanılması / yanlış sandıkta oy kullanılması / doğru sandıkta oy kullanılmakla beraber yanlış yere imza atılması,
- Sandık çevresinde yeterli sayıda veya hiç gözlemci bulunmaması,
- Bedensel engeli bulunmayan seçmenlere refakat edilmesi veya sandık kurulu başkan ve üyelerinin oy kullanımı sırasında herhangi bir sebeple oy verme kabinine girmesi,
- Seçimlerde görev yapan görevlilere verilen oy kullanma hakkını gösterir belgelerin (örnek: 142) sandık kurulu tarafından teslim alınmaması,
- Gözlemcilere yönelik darp, tehdit ve/veya baskı,
- Yaygın olmamak ve özellikle il merkezleri dışında gerçekleşmiş olmak üzere, saat 08.00’den önce oy verme işlemine başlanması / oy verme işlemine saat 10.30 itibarıyla başlanması / saat 17.00 sonrası gelen seçmenlerin oy vermesine izin verilmesi,
- Yine yaygın olmamakla birlikte, başkası (eş, çocuk, anne, baba vs) adına oy kullanılması veya açık ya da toplu şekilde oy kullanılması.
Diğer yandan, 24 Haziran seçimleri kapsamında, gönüllülerimizin tanık/müşteki/şüpheli sıfatıyla içerisinde yer aldığı 20’nin üzerinde adli vaka bildirildi. Sandık başında görev almış 50’nin üzerinde gönüllümüzün darp, kötü muamele, tehdit ve/veya hakarete maruz kaldığına yönelik şikâyetler aldık. Bu vakaların tamamına yakınında, kanun gereği bir siyasi partinin gözlemcisi olarak görev yapan ve sandık başında bulunma hakkına sahip olan gönüllülerimiz, yaşanan olaylar sonrası görevlerine devam edemediklerini bildirdi. Söz konusu adli vakalara ilişkin süreçleri takip ediyoruz.
Yaşanan tüm bu olumsuzluklara ve ihlallere karşın, sandık başında görev alan on binlerce gönüllümüz aracılığı ile, seçim gününün mevzuata uygun geçmesi için ülkemizin dört bir yanında çalıştık ve gerekli durumlarda şikâyet ve itiraz mekanizmalarını çalıştırdık. Sandık sonuç tutanakları ve şikayet dilekçeleri, birçok gönüllümüz tarafından siyasi partilere teslim edildi.
(iii) Seçim Günü “T3 Tutanak Gönder” Mobil Uygulaması Üzerinden Doldurulan Ankete İlişkin Veriler
24 Haziran günü, saat 16.00’da (sayım ve döküm işlemleri henüz başlamamışken) “T3 Tutanak Gönder” mobil uygulaması kullanıcılarına gönderdiğimiz anketi cevaplayan 18.543 kişiden 17.093’ü (%92,18’i) bulunduğu sandıkta her şeyin yolunda olduğunu belirtirken; 1389’u (%7,49’u) sandık kurulunda partilerin temsiliyetinin yetersiz olduğunu, 756’sı (%4,08’i) baskı altında hissettiğini fakat buna rağmen görevine devam ettiğini, 427’si (%2,3’ü) ise baskı altında ve huzursuz hissettiği için sandık çevresinden uzaklaştığını belirtmiştir.
(iv) T3 Karşılaştırmamız ve Sonuçları
Türkiye Tutanak Teyit (“T3”), gönüllülerimiz tarafından fotoğrafları gönderilen sandık sonuç tutanakları üzerindeki sayısal verilerin sisteme girilmesi sonucunda, bu sayısal verilerin Yüksek Seçim Kurulu verileri ile karşılaştırılmasını ve varsa aradaki farklılıkların saptanmasını sağlayan bir yazılımdır.
150.546’sı Cumhurbaşkanı seçimine ve 133.898’i milletvekili genel seçimine ait olmak üzere 81 ilden toplam 284.444 tutanak fotoğrafı, gönüllülerimizce, “T3 Tutanak Gönder” mobil uygulamamız aracılığıyla T3 sistemimize yüklendi. Yüklenen tüm tutanaklar arasından mükerrer olanlar ayrıştırıldıktan sonra elde ettiğimiz tekil tutanak sayısı; Cumhurbaşkanı seçimi için 65.254, milletvekili genel seçimi için ise 63.178 oldu. Sistemimize, bunlar haricinde, farklı kaynaklardan tutanak fotoğrafı girişi olmamıştır. Gönüllülerimizin mobil uygulama üzerinden gönderdiği tutanak fotoğraflarının, kesin olmayan Yüksek Seçim Kurulu sayısal verileri ile karşılaştırılması, dünyanın dört bir yanından 44.612 T3 gönüllüsünün veri girişi yapması ile gerçekleştirilmiş ve karşılaştırma sonucunda aşağıda detayları belirtilen sayısal çıktılar elde edilmiştir.
