3. Bölüm: Korku Siyaseti ve Güvenlik Devleti

Cumhuriyet savaşa girince demokrasi neden geri çekildi?

Korku, Star Wars’un görünmez başrol oyuncusudur.

Cumhuriyet’in İmparatorluk’a dönüşmesini anlamak için yalnızca Palpatine’e, Senato’ya ya da hukuka bakmak yetmez. Bir şeye daha bakmak gerekir: korkuya. Çünkü Star Wars’ta bütün büyük siyasal dönüşümün duygusal zemini korkudur. Korku olmasa Palpatine’in vaatleri bu kadar etkili olmazdı. Korku olmasa Senato bu kadar kolay yetki devretmezdi. Korku olmasa halk özgürlükten güvenlik adına bu kadar hızlı vazgeçmezdi.

Klon Savaşları bu yüzden yalnızca bir askeri çatışma değildir. Cumhuriyet’in ruhunu değiştiren büyük laboratuvardır. Savaş başlamadan önce Cumhuriyet kendisini diplomasi, temsil ve hukukla tanımlar. Savaş başladığında ise dil değişir. Artık mesele temsil değil güvenliktir. Tartışma değil seferberliktir. İkna değil cephedir. Yurttaş değil düşmandır.

Siyaset önce dille değişir. Hak, adalet ve temsil çekildiğinde; tehdit, beka ve itaat sahneye çıkar.

Ayrılıkçılar gerçek bir tehdittir. Bu önemlidir. Palpatine tamamen hayali bir düşman yaratmaz. Droid orduları vardır, gezegenler işgal edilir, siviller ölür, düzen bozulur. Korku siyasetinin en etkili biçimi de budur: Gerçek bir tehdidin üzerine abartı, manipülasyon ve yönlendirme bindirmek. İktidar her itiraza “tehdit yok mu?” diye cevap verir. Tehdit gerçek olduğu için, itiraz edenlerin sözü daha kolay bastırılır.

Savaş zamanında demokrasi her zaman zorlanır. Çünkü demokrasi yavaştır. Tartışır, geciktirir, denetler, frenler. Otoriterlik ise kendini hızlı gösterir. “Bırakın konuşmayı, karar alalım” der. Kriz dönemlerinde bu dil çekicidir. Yorgun toplumlar hız ister. Belirsizlikten bunalan insanlar güçlü bir merkez arar. Palpatine tam olarak bu ruh hâline oynar.

Her cephe kaybı, daha güçlü liderlik ihtiyacının kanıtı haline gelir. Her Ayrılıkçı saldırı, merkezi otoritenin artırılması için fırsat olur. Her güvensizlik, Palpatine’in elini güçlendirir. Senato olağanüstü yetkiler verir. İlk bakışta anlaşılır görünür: Galaksi savaş içindedir, kararlar hızlı alınmalıdır. Fakat denetlenmeyen olağanüstü yetki, demokrasinin içinde açılmış bir tüneldir.

Savaş biter; ama savaş için kurulan güvenlik aygıtı çoğu zaman yerinde kalır.

Güvenlik devleti yalnızca polislerin, askerlerin ve istihbarat örgütlerinin büyümesi değildir. Daha derin bir şeydir. Güvenlik devletinde bütün meseleler güvenlik meselesi haline gelir. Ekonomi güvenlik sorunu olur. Muhalefet güvenlik sorunu olur. Basın güvenlik sorunu olur. Üniversite, sanat, sokak, hatta gerçeklerin kendisi güvenlik sorunu sayılabilir. Böyle bir düzende siyasal hayal gücü daralır.

Cumhuriyet de savaş boyunca kendisini özgürlük ve temsil üzerinden değil, tehdit ve güvenlik üzerinden tanımlamaya başlar. “Biz kimiz?” sorusunun cevabı değişir. Önceden cevap “farklı gezegenlerin ortak siyasal düzeniyiz” iken, savaşla birlikte “tehdit altındaki Cumhuriyet’iz” olur. Tehdit altındaki toplum fikri, iktidara büyük bir ahlaki üstünlük sağlar. Lider artık yalnızca yönetici değil, koruyucudur.

Bu noktada muhalefet yapmak zorlaşır. Çünkü itiraz eden, yalnızca farklı düşünen biri gibi değil, birlik ruhunu bozan biri gibi görünür. “Şimdi eleştiri zamanı mı?” sorusu yükselir. “Şimdi hukuk tartışması yapmayalım” denir. “Şimdi liderin elini zayıflatmayalım” denir. Bu “şimdi” hiç bitmez. Özgürlük sürekli sonraya bırakılırsa, bir gün adresini kaybeder.

Klon ordusu bu güvenlik devletinin somut simgesidir. Cumhuriyet’i korumak için kurulur; ama Cumhuriyet’in sonunu hazırlayan makineye dönüşür. Klonlar yurttaşlardan oluşan bir ordu değildir. Üretilmiş, programlanmış, itaat etmek üzere tasarlanmış askerlerdir. Bir cumhuriyet kendi değerlerini savunmak için insanı araçsallaştıran bir orduya yaslandığında, kendi ahlaki temelini de zayıflatır.

Cumhuriyet, kendi eliyle kendi celladını inşa eder.

Jedi’ların general haline gelmesi de aynı dönüşümün parçasıdır. Normalde barışın ve dengenin koruyucusu olmaları gereken Jedi’lar, savaşın içinde askeri komutanlara dönüşür. Cephe yönetir, asker sevk eder, strateji belirlerler. Böylece Palpatine, Jedi’ları da savaş makinesinin içine çeker. Onları halkın gözünde mistik koruyucular olmaktan çıkarıp savaşın aktörlerinden biri haline getirir.

Savaş toplumu da değiştirir. İlk başta istisna olan şey normalleşir. Her gün yeni tehdit, yeni cephe, yeni kayıp, yeni zafer duyulur. Bir süre sonra savaş, hayatın arka plan müziğine dönüşür. Sürekli kriz halinde yaşayan toplumlar, hukuksuzluğa ve baskıya daha kolay alışır. Çünkü zihin yorulur. Yorgun toplumlar özgürlük talep etmekte zorlanır; önce nefes almak ister.

Palpatine bu yorgunluğu iktidar sermayesine çevirir. İnsanlar savaş bitsin ister. Palpatine savaşı bitirir; ama savaşı bitirirken Cumhuriyet’i de bitirir. Toplum barışa değil, İmparatorluk’a uyanır. Bu yüzden Star Wars’un en acı ironilerinden biri şudur: Bazen savaşın bitmesi, özgürlüğün geri gelmesi anlamına gelmez.

Anakin Skywalker’ın kişisel hikâyesi de bu politik dönüşümün insan ruhundaki karşılığıdır. Anakin de korkar. Annesini kaybetmiştir, Padmé’yi kaybetmekten korkar, güçsüz kalmaktan korkar. Palpatine ona korkusunu yenmeyi değil, korkusunu güce çevirmeyi öğretir. Cumhuriyet de aynı şeyi yapar: Güvenlik ihtiyacını özgürlüğün önüne koyar.

Korku, yönetilmesi gereken bir duygudur; iktidara teslim edilmesi gereken bir anahtar değil.

Korku siyaseti önce tehdit gösterir. Sonra birlik ister. Sonra itirazı ayıp sayar. Sonra muhalefeti tehlikeli gösterir. Sonra hukuku yavaş bulur. Sonra yetki devrini makul hale getirir. Sonra güvenlik aygıtını büyütür. Sonunda lider, düzenin tek garantisi gibi görünür. Star Wars’un üçüncü politik dersi budur: Bir cumhuriyet, korktuğu için imparatorluğa dönüşebilir.

Korku siyaseti, yalnızca tehlike göstermekle yetinmez; aynı zamanda insanlara korkularını hangi yönde yaşayacaklarını öğretir. Kimi korkular yatıştırılır, kimi korkular büyütülür, kimi korkular ise siyasal düşman üretmek için yeniden adlandırılır. Palpatine’in başarısı, galaksideki gerçek güvensizliği kendi iktidarının gerekçesine dönüştürmesidir.

Bu noktada güvenlik kavramı ikiye ayrılır. Birincisi halkın güvenliğidir: İnsanların yaşama, konuşma, örgütlenme, seyahat etme ve adalet arama hakkının korunmasıdır. İkincisi iktidarın güvenliğidir: Liderin, rejimin, güvenlik aygıtının ve resmi anlatının korunmasıdır. Otoriterleşme, bu iki güvenliği bilinçli olarak birbirine karıştırır.

Savaş atmosferinde bu karışıklık daha kolay kabul görür. Çünkü savaş, soru sormayı geciktiren bir ahlaki baskı üretir. Cephede asker ölürken tartışma yapmak ayıp sayılır. Lider eleştirmek moral bozmak gibi gösterilir. Hukuku savunmak düşmanı sevindirmekle eş tutulur. Böylece demokrasinin temel davranışı olan sorgulama, neredeyse ahlaksızlık gibi sunulur.

Klon ordusu bu zihniyetin bedene bürünmüş halidir. Emir alır, uygular, sorgulamaz. Cumhuriyet, kendisini korumak için itaat üzerine kurulu bir askeri düzen inşa eder. Oysa cumhuriyetçi bir düzenin asıl ihtiyacı, yalnızca güçlü ordu değil, denetlenebilir güçtür. Denetlenmeyen güç, hangi bayrağın altında yürürse yürüsün sonunda kendi mantığını dayatır.

Bu nedenle Klon Savaşları’nın en büyük sonucu askeri değildir; psikolojiktir. Galaksi yavaş yavaş savaşın diline alışır. Barış, hak ve temsil gibi kelimeler çekilir; yerine tehdit, birlik, fedakârlık ve emir geçer. Toplum korkunun dilini öğrendiğinde, özgürlük artık lüks gibi görünmeye başlar. Palpatine’in istediği tam da budur.