Kanıt işletim sistemi: Evidence pack mantığı
Bu bölüm kitabın “omurga kemiği.” Çünkü güven krizi çağında PR’ı ayakta tutan şey yetenek değil; sistem. Yetenek seni bir kere kurtarır. Sistem seni her seferinde kurtarır. Evidence pack dediğim şey de tam olarak bu: “Bizim söylediğimiz şeyin kanıtı nerede, kimde, hangi formatta, ne kadar güncel?” sorusunun kurumsal cevabı.
Evidence pack’i bir dosya gibi düşünme; bir refleks gibi düşün. PR ekibinin, bir iddia ortaya koyarken otomatik olarak kanıtı da yanında taşıması.
5.1 “Toolkit” yaklaşımı: Aynı kanıttan farklı derinlikte paketler
Kurumlar çoğu zaman tek bir hata yapıyor: Ya hiç kanıt üretmiyorlar, ya da kanıtı bir “rapor mezarlığına” gömüyorlar. Oysa ihtiyacımız olan şey, aynı gerçeğin farklı hedef kitlelere farklı derinlikte paketlenmesi.
Benim önerdiğim toolkit mantığı şudur: Bir “çekirdek kanıt seti” olur; onun etrafında hedef kitleye göre paketler üretirsin.
Çekirdek kanıt seti (Core Evidence)
- Gerçek veri: ölçüm, kayıt, tarih, sayı, metod
- Doğrulama izi: kaynağı, kim üretti, hangi tarihte, hangi araçla
- Bağlam: bu veri neyi gösterir, neyi göstermez
- Risk notu: yanlış anlaşılma ihtimali, kırmızı alanlar
Bu çekirdekten türeyen paketler
- Yönetim paketi (1 sayfa): “Ne oldu / ne risk var / ne yapıyoruz / ne diyoruz”
- Basın paketi: kısa açıklama + arka plan + rakamlar + SSS
- Sosyal medya paketi: 3-5 ana mesaj + görsel notlar + yanlış bilgi düzeltme cümleleri
- İç iletişim paketi: çalışanlar için “bize sorarlarsa ne diyeceğiz?” kılavuzu
- Kriz paketi: kronoloji + teyit edilmiş gerçekler + Q&A + onay zinciri
Buradaki kritik nokta: Paketlerin dili farklı olabilir ama çekirdeği aynı olmalı. Aynı gerçeğin farklı ambalajı. Aksi halde kurum, kendi kendine çelişen bir organizmaya dönüşür ve güveni kendi eliyle dinamitlemiş olur.
5.2 Klasör yapısı, erişim modeli, evidence log
Evidence pack’in çalışması için iki şey şart: düzen ve erişim. “Dosyalar bende” kültürüyle bu iş olmaz. Bir kişi tatile gider, kurum felç olur. O yüzden kurumsal bir klasör mimarisi ve basit bir kayıt sistemi kurmak zorundasın.
Önerilen klasör mimarisi (örnek)
- 00_README (Bu klasör ne işe yarar? Paket mantığı nedir? Güncelleme ritmi nedir?)
- 01_CORE_EVIDENCE (çekirdek kanıtlar)
- Data (ham veriler, tablolar)
- Methodology (metod, nasıl ölçtük)
- Source Proof (kaynak belgeler, üçüncü taraf doğrulamaları)
- 02_PACKAGES (paketler)
- Exec_OnePager
- Press_Kit
- Social_TalkingPoints
- Internal_FAQ
- Crisis_QA
- 03_VISUALS (grafikler, görsel notlar, slide’lar)
- 04_APPROVALS (onaylı versiyonlar, tarihçeli)
- 05_ARCHIVE (eski versiyonlar, “neden değişti” notuyla)
Dosya isim standardı (hayat kurtarır)
Tarih + konu + versiyon + durum
Örnek: 2025-12-15_EnerjiTuketimi_v03_APPROVED.docx
Bu sayede “hangisi son?” sorusu ortadan kalkar.
Erişim modeli
- Okuma erişimi geniş, yazma erişimi sınırlı olmalı.
- Çekirdek kanıta yazma: sadece veri sahibi + PR çekirdeği
- Paketlere yazma: PR + hukuk + ilgili iş birimi
- Onaylı klasör: yalnızca PR lideri veya belirlenmiş editör
Evidence log (kanıt kaydı)
Bu bir Excel de olabilir, bir Notion tablosu da. Ama mutlaka olmalı. Minimum alanlar:
- Başlık
- Konu/etiket (A–J zorluk eşleşmesi dahil)
- Kaynak (iç/dış)
- Üreten kişi/ekip
- Tarih (üretim) + Tarih (son güncelleme)
- Güven seviyesi (yüksek/orta/düşük) ve nedeni
- Kullanım notu (nerelerde kullanılır / nerelerde kullanılmaz)
- Risk notu (yanlış anlaşılma ihtimali)
- Link/dosya yolu (kurum içi)
Bu log sayesinde şunu başarırsın: Kurum içinde “söz uçar” dönemi biter, “kanıt izi” dönemi başlar.
5.3 Yayın öncesi kanıt checklist’i: 10 soru
Bu 10 soru, PR ekibinin otomatik refleksi olmalı. Bir metni yayınlamadan önce, ister basın bülteni ister CEO açıklaması olsun, bu soruların cevabı masada yoksa yayın gecikmeli. Çünkü gecikme bazen pahalıdır; ama yanlış yayın çoğu zaman ölümcüldür.
- Tam olarak ne iddia ediyoruz?
Cümleyi tek satıra indir. “Biz şunu yaptık/şuyuz/şu oldu.” Netlik yoksa kanıt da kurulamaz. - Bu iddianın kanıtı nedir?
Bir doküman, bir ölçüm, bir kayıt, bir üçüncü taraf teyidi… “Bence” kanıt değildir. - Kanıtın kaynağı ve üretim yöntemi nedir?
Nasıl ölçtün? Kim üretti? Hangi tarihte? Metod belirsizse kanıt tartışmalı olur. - Kanıt güncel mi?
Altı ay önce doğru olan şey bugün yanlış olabilir. Güncellik kontrolü zorunlu. - Kanıt, iddianın tamamını mı destekliyor yoksa sadece bir kısmını mı?
Abartı en büyük düşman. Kanıtın desteklediği kadar konuş. - Bu iddiaya karşı en güçlü itiraz ne olur?
“Karşı taraf ne der?” sorusu bir paranoya değil, profesyonel refleks. - Bu itiraza vereceğimiz cevap hazır mı? (Q&A)
Kriz çıkınca değil, kriz çıkmadan önce yazılır. - Hangi cümleler yanlış anlaşılmaya en açık?
“İlk biz”, “en iyi”, “dünyada tek”, “tamamen”, “asla” gibi mutlak ifadeler risk üretir. Kanıtın mutlak değilse dilin de mutlak olmasın. - Hukuki ve etik risk taraması yapıldı mı?
“Yasal” olmak, “doğru” olmakla aynı şey değil; ama ikisi de kontrol edilmeli. - Bu açıklama 6 ay sonra ekrana düştüğünde hâlâ savunulabilir mi?
Zaman testini geçmeyen açıklama, bugünü kurtarsa bile yarını yakar.
Bu checklist’in güzelliği şu: PR’ı “hızlı yazan ekip” olmaktan çıkarıp “sağlam basan ekip” yapar. Ve ironik biçimde, uzun vadede hızın da artar. Çünkü her seferinde sıfırdan panik üretmek yerine, hazır bir işletim sistemiyle hareket edersin.
