Wikipedia’nın insan ziyaretçi trafiği geriliyor, haber siteleri Google’dan daha az okur alıyor, buna karşılık yapay zekâ sistemlerinin web sitelerini tarama iştahı hızla büyüyor. Cloudflare’ın 15 Eylül’de devreye aldığı yeni sistem, reklamla para kazanan sitelere arama motorlarında görünür kalırken içeriklerinin AI eğitimi için kullanılmasını reddetme olanağı getiriyor. İnternetin yaklaşık 30 yıldır üzerinde yükseldiği “içeriğimi tara, karşılığında bana ziyaretçi gönder” anlaşması ilk kez bu kadar açık biçimde sorgulanıyor.

İnternetin ekonomik düzeni uzun yıllar oldukça basit bir alışverişe dayanıyordu. Bir gazete, ansiklopedi, blog ya da başka bir yayıncı içerik üretiyor, Google gibi arama motorları bu içeriği tarıyor ve kullanıcı bir şey aradığında onu kaynak siteye yönlendiriyordu. Yayıncı içerik üretiyor, arama motoru onu buluyor, kullanıcı siteye gidiyor; reklam görüyor, abonelik satın alıyor ya da en azından yayıncının okur kitlesine katılıyordu. Üretici ile aracı arasındaki bu görünmez sözleşmenin hukuki bir metni yoktu ama web ekonomisinin büyük bölümü bunun üzerinde kuruldu. Üretken yapay zekâ ve doğrudan cevap veren arama motorları ise bu alışverişin ikinci yarısını ortadan kaldırmaya başladı. Sistemler hâlâ interneti tarıyor, içerikleri okuyor ve onlardan yararlanıyor; ancak giderek daha fazla kullanıcı aradığı cevabı Google’ın AI Overview kutusunda, ChatGPT’de, Gemini’da veya başka bir yapay zekâ hizmetinde alıyor ve kaynak siteye hiç gitmiyor.

Bu dönüşümün en dikkat çekici örneklerinden biri Wikipedia. Wikimedia Foundation, bot trafiğini insan trafiğinden daha doğru ayırabilmek amacıyla ölçüm sistemini yeniledikten sonra Mart-Ağustos 2025 dönemine ait verileri yeniden sınıflandırdı. Sonuç, Wikipedia’nın önce sandığından daha az insan tarafından ziyaret edildiğini gösterdi. Vakıf, 2025’in ilgili aylarındaki gerçek insan sayfa görüntülemelerinin bir önceki yılın aynı dönemlerine göre yaklaşık yüzde 8 azaldığını açıkladı. Wikimedia bu düşüşün tek nedeninin yapay zekâ olduğunu söylemiyor; sosyal video platformlarının yükselişini ve özellikle genç kullanıcıların bilgi arama alışkanlıklarındaki değişimi de nedenler arasında sayıyor. Ancak vakıf, arama motorlarının çoğu zaman Wikipedia içeriğinden yararlanarak yanıtı doğrudan kullanıcıya göstermesinin düşüşte önemli rol oynadığı görüşünde. Başka bir ifadeyle Wikipedia’nın bilgisi ortadan kaybolmuş değil; tam tersine her yerde karşımıza çıkıyor, fakat giderek daha az kişi bu bilgiye ulaşmak için Wikipedia’ya gitmek zorunda kalıyor.

Wikipedia açısından sorun yalnızca ziyaretçi kaybetmek de değil. Yapay zekâ çağında içeriğin yeniden kullanım biçimi sunucu maliyetlerini de artırıyor. Wikimedia Foundation’ın 2025’te yayımladığı teknik verilere göre, Wikimedia’nın merkez veri merkezlerine ulaşan ve en fazla kaynak tüketen trafiğin en az yüzde 65’i botlardan geliyordu; oysa botların toplam sayfa görüntülemelerindeki payı yaklaşık yüzde 35 düzeyindeydi. Bunun nedeni insanların genellikle popüler birkaç sayfayı okurken crawler’ların milyonlarca sayfayı sistematik biçimde dolaşması ve uzun süredir talep görmeyen içerikleri de merkez sunuculardan istemesi. Wikimedia Commons’taki fotoğraf ve videoların otomatik sistemler tarafından yoğun biçimde taranması nedeniyle multimedya bant genişliği talebi de 2024 başından itibaren yaklaşık yüzde 50 arttı. Bu tablo ortaya ilginç bir terslik çıkarıyor: Wikipedia insanlardan daha az doğrudan ziyaret alırken, bilgisayar programları tarafından daha yoğun ve daha pahalı biçimde tüketiliyor. Wikimedia’nın bu nedenle sık kullandığı yaklaşım durumu iyi özetliyor: Wikipedia’nın içeriği ücretsiz olabilir, fakat onu dünyaya ulaştıran altyapı ücretsiz değil.

AI özeti çıktığında kullanıcı neden siteye gitsin?

Sorunun yalnızca Wikipedia’ya özgü olmadığını gösteren en güçlü verilerden biri Pew Research Center’dan geldi. Pew, çevrimiçi davranışlarını araştırmacılarla paylaşmayı kabul eden 900 ABD’li yetişkinin Mart 2025’te yaptığı Google aramalarını inceledi. Google’ın AI tarafından oluşturulmuş bir özet göstermediği aramalarda kullanıcıların yüzde 15’i geleneksel arama sonuçlarından birine tıklarken, AI özeti bulunan sayfalarda bu oran yalnızca yüzde 8’e düştü. Daha da önemlisi, kullanıcıların AI özetinin içinde belirtilen kaynaklardan birine tıklama oranı sadece yüzde 1’di. AI özeti bulunan aramalarda kullanıcıların yüzde 26’sı aramadan sonra tarama oturumunu tamamen sonlandırırken, geleneksel sonuç sayfalarında bu oran yüzde 16’da kaldı. AI’ın yaptığı tam olarak buydu: Kullanıcının başka bir yere gitmeden önce öğrenmek istediği şeyi Google sayfasının üzerinde tamamlamasını sağlıyordu. Pew’in incelediği AI özetlerinde en sık kullanılan kaynaklar arasında Wikipedia, YouTube ve Reddit’in bulunması ise Wikipedia paradoksunu daha görünür hale getiriyordu; platform AI cevaplarının en önemli hammaddelerinden biri olmaya devam ederken bu cevaplar kullanıcıyı kaynağın kendisine gitmekten kurtarıyordu.

Aynı gelişme haber sitelerinin trafik rakamlarında da görülüyor. Similarweb’in ABD’deki yayıncılar üzerine yaptığı analiz, Google’ın AI Overviews özelliğini kullanıma sunmasından sonraki dönemde haber sitelerine gelen organik arama trafiğinin yüzde 26 gerilediğini gösterdi. Bu rakamı “AI haber sitelerinin trafiğini yüzde 26 düşürdü” biçiminde okumak doğru değil; ölçüm zaman içindeki birlikte değişimi gösteriyor ve aynı dönemde Google algoritmalarındaki başka değişiklikler, sosyal platformlardan gelen trafiğin azalması ve kullanıcı davranışları da etkili olmuş olabilir. Ancak daha geniş kapsamlı Chartbeat verileri de aynı yönü gösteriyor. Reuters Institute’un 2026 tarihli Journalism, Media and Technology Trends and Predictions raporuna verilen verilere göre 2 bin 576 yayıncı sitesinde Google’ın organik aramasından gelen trafik Kasım 2024 ile Kasım 2025 arasında dünya genelinde yüzde 33, ABD’de yüzde 38 azaldı. Reuters Institute burada özellikle dikkatli davranarak düşüşün ne kadarının AI Overviews ve AI Mode’dan kaynaklandığının bilinmediğinin altını çiziyor. Buna rağmen araştırmaya katılan 268 medya yöneticisinin önümüzdeki üç yıl için ortalama beklentisi daha da karamsar: Arama motorlarından gelen trafiğin yüzde 43 daha azalacağını düşünüyorlar.

Buradaki temel problem yapay zekâ şirketlerinin internetten yararlanması değil, internetin eski karşılıklılık mekanizmasının bozulması. Cloudflare’ın 2025’te geliştirdiği “crawl-to-refer”, yani kabaca “tarama başına gönderilen ziyaretçi” ölçümü bu değişimi çarpıcı biçimde gösterdi. Haziran 2025 verilerinde Google, bir siteye gönderdiği her ziyaretçi için yaklaşık 14 HTML sayfası tarıyordu. OpenAI’de bu oran yaklaşık 1.700 taramaya karşı bir ziyaretçi, Anthropic’te ise yaklaşık 73 bin taramaya karşı bir ziyaretçiydi. Cloudflare bu ölçümün kusursuz olmadığını özellikle belirtiyor; mobil uygulamalardan gelen bazı ziyaretler “referrer” bilgisi taşımadığı için AI şirketlerinin gönderdiği gerçek trafik olduğundan düşük görünebilir ve oranlar zaman içinde ciddi biçimde değişebilir. Nitekim Anthropic’in oranı 2025 boyunca dönem dönem büyük dalgalanmalar gösterdi. Ancak büyüklük farkı eski internet düzeniyle yeni düzen arasındaki yapısal değişimi ortaya koyuyor: Geleneksel arama motoru çok sayıda sayfayı tarasa da sonunda insana “oraya git” diyordu; üretken yapay zekâ ise sayfaları okuyup çoğu zaman cevabı kendi arayüzünde tamamlıyor.

Crawler’ların yarısından fazlası artık AI eğitimi için

Cloudflare’ın Temmuz 2026’da açıkladığı yeni veriler bu dönüşümün ne kadar hızlandığını gösteriyor. Şirketin kullanım amacını belirleyebildiği crawler istekleri içinde AI model eğitimi amacı taşıyanların payı 2025 baharında yüzde 22 iken Haziran 2026’da yüzde 52’ye çıktı. Arama, AI eğitimi ve yapay zekâ agent’ları gibi birden fazla işlevi aynı bot üzerinden gerçekleştiren karma crawler’lar ise toplam crawler faaliyetinin yüzde 36’sından fazlasını oluşturdu. Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: Bu rakam “internet trafiğinin yüzde 52’si AI eğitimi” anlamına gelmiyor; Cloudflare’ın sınıflandırdığı crawler isteklerinin yüzde 52’sinin AI eğitim amacı taşıdığını gösteriyor. Şirket ayrıca 2026’da gözlemlediği ağ trafiğinin yarısından fazlasının ilk kez insan dışı kaynaklardan geldiğini bildiriyor. Botların web üzerindeki ağırlığı artık yalnızca spam ya da arama motoru indeksleme meselesi değil; internette üretilen insan kaynaklı içeriğin makineler tarafından sistematik biçimde tüketildiği yeni bir dağıtım düzenine dönüşüyor.

Bu durum Cloudflare’ı 15 Eylül 2026’da önemli bir değişikliği devreye almaya götürdü. Şirket artık site sahiplerinin “arama motorunda görünmek” ile “içeriğinin AI eğitimi için kullanılmasına izin vermek” arasında seçim yapmak zorunda kalmamasını amaçlayan ayrı kontroller sunuyor. Reklam geliri elde eden yeni siteler için önerilen yapı arama crawler’larına izin verirken AI eğitiminin reddedilmesi ve agent’ların reklam bulunan sayfalarda engellenmesi üzerine kuruluyor. Cloudflare ayrıca tek bir crawler’ı hem klasik arama hem de AI eğitimi için kullanan şirketler için “Accountable” adını verdiği yeni bir kategori oluşturdu. Google, Apple ve Microsoft bu kategoriye alındı; şirketler AI eğitimini reddeden sitelerin tercihlerine uymayı kabul etti ya da bunu uygulamak için belirli takvimler sundu. Böylece bir site Google aramasından tamamen kaybolmadan, aynı crawler üzerinden içeriğinin AI eğitimi amacıyla kullanılmasını istemediğini bildirebiliyor. Yalnız eğitim amacıyla çalışan Amazon, Anthropic, Meta ve OpenAI gibi şirketlerin crawler’ları ise site sahibi “Disallow AI Training” seçeneğini kullandığında engellenebiliyor.

Cloudflare’ın reklam bulunan sayfalara özel yaklaşımı tesadüf değil. Şirketin mantığına göre bir sayfada reklam bulunması, yayıncının ekonomik modelinin o sayfaya bir insanın gelmesini gerektirdiğini gösteriyor. Bir AI agent’ı aynı sayfaya gidip içeriği okuyarak kullanıcıya başka bir yerde cevap verdiğinde ise sunucu yükü ve içerik üretim maliyeti yayıncıda kalırken reklamı görecek insan ortadan kalkıyor. Cloudflare son bir yıl içinde yayıncılarla yapay zekâ şirketleri arasında 50’den fazla büyük içerik lisans anlaşması imzalandığını da belirtiyor. Bir başka deyişle internetin yeni tartışması crawler’ları tamamen dışarı atmak değil; insan üretimi içeriğin AI ekonomisi içinde hangi koşullarda kullanılacağı, bunun karşılığında trafik mi, para mı, görünürlük mü yoksa bunların bir bileşiminin mi verileceği üzerine kuruluyor.

Wikipedia’nın yüzde 8’i aslında daha büyük bir kırılmanın işareti

Wikipedia’daki yaklaşık yüzde 8’lik insan trafiği kaybı bu nedenle tek başına bir ansiklopedinin ziyaretçi istatistiği olarak okunmamalı. Wikipedia, haber kuruluşları ve bağımsız web siteleri farklı ekonomik modellere sahip olsa da aynı problemle karşılaşıyorlar: Ürettikleri bilgiye olan talep azalmıyor, fakat bilginin tüketildiği yer değişiyor. Kullanıcı artık bilgiye ulaşmak için kaynağa gitmek zorunda değil. Kaynak, arka planda çalışan ve AI sistemleri tarafından okunan bir veri katmanına dönüşürken ön tarafta kullanıcıyla ilişkiyi kuran Google, ChatGPT, Gemini ya da başka bir yapay zekâ hizmeti oluyor. Bu dönüşüm Wikipedia gibi reklam almayan ve bağışlarla yaşayan bir yapı için katkıda bulunan yeni kullanıcıların azalması riskini yaratırken, reklam ve abonelikle yaşayan yayıncılarda doğrudan gelir sorununa dönüşüyor. Reuters Institute’un 2026 araştırmasında medya yöneticilerinin daha fazla yatırım yapmak istedikleri alanların özgün araştırmacı gazetecilik, sahadan habercilik, bağlam ve analiz ile insan hikâyeleri olması; buna karşılık servis gazeteciliği, zamansız “evergreen” içerikler ve genel haber üretimini azaltmayı planlamaları bu nedenle şaşırtıcı değil. AI’ın en kolay özetleyebildiği ve kullanıcı adına cevaba dönüştürebildiği içerik türleri ekonomik açıdan da en kırılgan hale geliyor.

Ortaya çıkan soru teknolojik olmaktan çok ekonomik: Yapay zekânın verdiği cevapları üretmek için gerekli özgün bilgi gelecekte kim tarafından ve hangi gelirle üretilecek? Bir gazeteci aylarca araştırma yapıp bir dosya yayımladığında, bir bilim insanı veri ürettiğinde, gönüllüler Wikipedia maddelerini oluşturduğunda veya uzman bir yayıncı yıllarca bir bilgi arşivi kurduğunda bu içeriğin maliyeti kaynağın üzerinde kalıyor. Eğer kullanıcı cevabı başka bir platformdan alıyor ve kaynağa hiç ulaşmıyorsa, web’in bugüne kadarki finansman döngüsünün bir halkası kopuyor. Cloudflare’ın yeni bot kontrolleri, Wikimedia’nın büyük ölçekli ticari yeniden kullanım için geliştirdiği Wikimedia Enterprise modeli ve yayıncılarla AI şirketleri arasında çoğalan lisans anlaşmaları aynı soruya verilen farklı cevaplar. İnternet kapanmıyor ve bilgi üretimi de sona ermiyor; ancak açık web’in otuz yıllık “beni tara, beni göster, bana ziyaretçi gönder” düzeni yerini henüz kuralları kesinleşmemiş başka bir pazarlığa bırakıyor. Wikipedia’daki yüzde 8’lik düşüş belki de bu yeni dönemin en görünür erken işaretlerinden yalnızca biri.