ABD yıllardır Çin'in gelişmiş işlemcilere ve çip üretim ekipmanlarına erişimini kısıtlamaya çalışırken Pekin de kendi teknolojilerinin ülke dışına aktarımını denetlemek için yeni bir adım attı. Ticaret Bakanlığı ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığı'nın hazırladığı taslakta 40 teknoloji alanı için yasak veya izin koşulları öngörülüyor.
Associated Press'in haberine göre listenin 23 maddesi doğrudan yapay zekâyı ilgilendiriyor. Büyük dil modelleri, belirli ortamlarda kullanılan ajanlar, hassas ulusal verilerle eğitilen sistemler ve gelişmiş hesaplama araçları bunlar arasında yer alıyor. Çok yüksek parametre sayısına sahip modeller için de kısıtlamalar gündemde.
Taslak yalnızca sohbet robotlarıyla sınırlı değil. Yarı iletken tasarımından güneş paneli üretimine ve biyomedikal teknolojilere kadar farklı alanlarda yabancı kuruluşlara teknoloji aktarımı denetlenecek. Böylece Çin bir ürünün fiziksel ihracatı kadar teknoloji lisanslarının ve üretim bilgisinin başka ülkelere verilmesini de kontrol etmeye çalışıyor.
Önemli bir ayrıntı, taslağın bütün Çin teknolojilerinin yurt dışına satışını yasaklamaması. Halihazırda kamuya açık akademik yayın veya açık kaynak kapsamındaki belirli bilgiler için istisnalar değerlendiriliyor. Ayrıca bazı işlemler tamamen yasaklanmak yerine devlet iznine bağlanabilecek.
Düzenlemeyle ilgili kamuoyu görüşü için son tarih 15 Kasım 2026 olarak açıklandı. Nihai listenin henüz kesinleşmemiş olması nedeniyle tüm kısıtlamaları yürürlüğe girmiş yasak gibi değerlendirmek yanlış olur. Bununla birlikte geçiş sürecindeki bildirim ve kayıt yükümlülükleri de şirketlerin planlarını etkileyebilir.
Çin ulusal güvenlik ve teknolojinin kötüye kullanımını önleme gerekçelerini öne çıkarıyor. Ancak karar ABD'nin uyguladığı kısıtlamalara karşı stratejik bir yanıt olarak da okunuyor. Yapay zekâ artık yalnızca satılan bir yazılım değil; ülkelerin askerî, ekonomik ve diplomatik gücüyle ilişkilendirilen bir varlık.
Bu gelişme uluslararası şirketlerin hangi modelle, hangi çiple ve hangi ülkede çalışacağını planlamasını zorlaştırabilir. Küresel teknoloji pazarının bir bölümünün karşılıklı ihracat sınırlamaları nedeniyle birbirinden ayrışması riski büyüyor.